İlk Terapi Seansı: Neler Olur, Nasıl Hazırlanılır?

İlk Terapi Seansı: Neler Olur, Nasıl Hazırlanılır?

İçerik

Terapiye gitmeye karar vermek çoğu zaman uzun bir iç sesin sonucudur. Aylarca “Bir gün giderim” denir, randevu almak ertelenir, sonra bir gün o adım atılır. İşte tam o noktada yeni sorular başlar: İlk seansta ne olacak? Ne anlatmalıyım? Ağlarsam ne olur? Psikolog beni yargılar mı? Bu yazı, ilk terapi seansına hazırlanan herkes için yazıldı. İlk görüşmede neler olduğunu, nasıl hazırlanabileceğinizi, hangi soruları sorabileceğinizi ve terapistinizin size uygun olup olmadığını nasıl anlayabileceğinizi adım adım anlatıyoruz.

Önce şunu bilin: Tedirgin olmanız çok normal

İlk seans öncesinde kaygılanmak neredeyse herkesin yaşadığı bir şeydir. Avustralya Psikoloji Derneği’nin danışanlar için hazırladığı bilgilendirmede de ilk seans öncesi gerginliğin yaygın olduğu ve psikologların bu süreci olabildiğince rahat hale getirmeye çalıştığı vurgulanır. Tanımadığınız biriyle en özel konularınızı konuşacak olmanız doğal olarak tedirgin edicidir.

Bu gerginlik, terapiye “hazır olmadığınız” anlamına gelmez. Aksine, önemli bir şey yapmak üzere olduğunuzu gösterir. İyi bir terapist bunu bilir ve ilk dakikalarda sizi rahatlatmaya, tanımaya ve güven ortamı oluşturmaya odaklanır.

Terapi nedir, ne değildir?

Amerikan Psikoloji Derneği (APA), psikoterapiyi kişi ile psikolog arasındaki ilişkiye dayanan, iş birliği içinde yürütülen bir tedavi olarak tanımlar. Bu tanımda iki kelime çok önemlidir: ilişki ve iş birliği.

Terapi;

  • Bir arkadaşla dertleşmek değildir. Terapist sizin hayatınızın bir parçası değildir; tarafsız, eğitimli ve etik kurallara bağlı bir profesyoneldir.
  • Akıl verme seansı değildir. İyi bir terapist size ne yapmanız gerektiğini söylemekten çok, kendi cevaplarınızı bulmanıza ve yeni beceriler geliştirmenize yardımcı olur.
  • Sadece “ciddi” sorunları olanlar için değildir. Stres, ilişki sorunları, kararsızlık, yas, özgüven gibi gündelik ama zorlayıcı konular da terapinin konusudur.
  • Sihirli bir değnek değildir. Değişim zaman alır ve sizin aktif katılımınızı gerektirir.

İlk terapi seansında neler olur?

Her terapistin tarzı farklı olsa da ilk seansın genel akışı çoğu zaman benzerdir. APA’nın bilgilendirmesine göre seanslar genellikle 45-50 dakika sürer ve ilk görüşme hem tanışma hem de değerlendirme amacı taşır. Lotos Mentis’te bireysel seanslarımız 60 dakika sürer. İlk seansta genellikle şu adımlardan geçilir:

1. Tanışma ve pratik konular

Seansın başında terapist kendini tanıtır, çalışma şeklini anlatır ve pratik konuları konuşur: seans süresi, sıklığı, ücret, iptal koşulları, online ya da yüz yüze görüşme seçenekleri. Bu kısım küçük görünse de güvenli bir çerçeve kurmak için önemlidir.

2. Gizlilik

Terapist, konuştuklarınızın gizli kalacağını ve bu gizliliğin istisnalarını açıkça anlatır. Psikologlar meslek etiği gereği danışan bilgilerini gizli tutar. Bunun sınırlı istisnaları vardır: kişinin kendisine ya da başkasına ciddi zarar verme riski, bir çocuğun ya da korunmaya muhtaç birinin istismar ya da ihmal edildiğine dair şüphe ve yasal zorunluluklar. Bu istisnaları baştan bilmek, neyi ne kadar paylaşacağınıza dair sizi rahatlatır.

3. Sizi buraya getiren konu

Terapistin en sık sorduğu soru muhtemelen şudur: “Sizi buraya getiren ne oldu?” Bu soruya hazır, düzenli bir cevap vermek zorunda değilsiniz. “Bir süredir kendimi iyi hissetmiyorum ama tam olarak ne olduğunu bilmiyorum” demek de tamamen geçerli bir başlangıçtır.

4. Geçmiş ve şimdiki hayatınız

Terapist sizi daha iyi tanımak için hayatınızla ilgili sorular sorabilir: aile yapınız, çocukluğunuz, eğitim ve iş hayatınız, ilişkileriniz, sağlık durumunuz, uyku ve iştah düzeniniz, daha önce destek alıp almadığınız, kullandığınız ilaçlar. Bazı terapistler kısa ölçekler ya da formlar da kullanabilir.

Hiçbir soruyu cevaplamak zorunda değilsiniz. Henüz konuşmaya hazır olmadığınız bir konu varsa “Bunu şimdilik konuşmak istemiyorum” diyebilirsiniz. APA da kişinin hikâyesini kendi hızında paylaşabileceğini ve bu sürecin bir seanstan uzun sürebileceğini belirtir.

5. Hedefler

İlk seansın sonuna doğru ya da sonraki birkaç seans içinde terapistle birlikte hedefler belirlenir. “Mutlu olmak istiyorum” gibi genel bir hedef, zamanla “Panik atak korkusu yüzünden bıraktığım sabah yürüyüşlerine geri dönmek” ya da “Eşimle tartışmalarımızın bağırmaya dönüşmemesi” gibi somut hedeflere dönüşür.

6. Yol haritası ve sorular

Terapist, gördüğü kadarıyla nasıl bir yol izleyebileceğinizi, hangi yöntemlerden yararlanabileceğinizi ve sürecin kabaca nasıl ilerleyeceğini paylaşır. Gerekli görürse bir hekim değerlendirmesi de önerebilir; örneğin tiroid sorunu gibi fiziksel bir nedenin dışlanması için. Seansın sonunda sizin sorularınıza da zaman ayrılır.

İlk seans sonunda ne hissetmeyi beklemeliyim?

Bazı insanlar ilk seanstan sonra büyük bir hafiflik hisseder; uzun zamandır içinde tuttuğu şeyleri ilk kez yüksek sesle söylemiş olmanın rahatlığı. Bazıları ise yorgun, duygusal ya da biraz karışık hissedebilir. İkisi de normaldir.

APA’ya göre ilk birkaç seansın sonunda kişinin sorununu daha net anlaması, bir plan sahibi olması ve bir umut duygusu taşıması beklenir. Yani ilk seansta “her şeyin çözülmesini” değil, bir başlangıç yapmayı hedefleyin.

İlk terapi seansına nasıl hazırlanılır?

Hazırlık yapmak zorunlu değil ama işinizi kolaylaştırabilir. İşte birkaç öneri:

  1. Neden geldiğinizi kısaca not edin. Aklınızdaki konuları maddeler halinde yazmak, seansta heyecandan unutmanızı önler.
  2. Belirtilerin ne zaman başladığını düşünün. “Geçen yıl işimi değiştirdikten sonra uykularım bozuldu” gibi zaman çizelgeleri çok yardımcı olur.
  3. Beklentilerinizi düşünün. Terapiden ne istiyorsunuz? Bir sorunu çözmek mi, kendinizi anlamak mı, bir karar vermek mi?
  4. Kullandığınız ilaçları ve önemli sağlık bilgilerini hatırlayın.
  5. Sorularınızı yazın. Aşağıda örnek sorular bulabilirsiniz.
  6. Online seans yapacaksanız ortamı hazırlayın. Sessiz, kimsenin sizi duymayacağı bir oda, şarjlı bir cihaz, kulaklık ve stabil internet bağlantısı.
  7. Seanstan sonra kendinize biraz zaman ayırın. Mümkünse seanstan hemen sonra stresli bir toplantıya girmeyin. Kısa bir yürüyüş, duygularınızı sindirmenize yardım eder.

İlk seansta terapistinize sorabileceğiniz sorular

Terapi iki yönlü bir ilişkidir. Siz de terapistinizi tanımak ve ona güvenip güvenemeyeceğinizi anlamak için sorular sorabilirsiniz:

  • Eğitiminiz ve deneyiminiz nedir?
  • Benim yaşadığım türden sorunlarla daha önce çalıştınız mı?
  • Hangi terapi yaklaşımlarını kullanıyorsunuz? (Örneğin bilişsel davranışçı terapi, EMDR, çözüm odaklı terapi)
  • Seanslar ne sıklıkta olacak ve süreç yaklaşık ne kadar sürer?
  • Seanslar arasında yapmam gereken çalışmalar olacak mı?
  • Gizlilik nasıl sağlanıyor ve istisnaları neler?
  • İlerleme kaydedip kaydetmediğimizi nasıl anlayacağız?
  • Gerekirse psikiyatri ya da başka bir uzmana yönlendirme yapıyor musunuz?

Bir terapistin bu sorulara açık ve saygılı biçimde yanıt vermesi, iyi bir işaret olarak değerlendirilebilir. Psikolog seçerken nelere dikkat etmeniz gerektiğini psikolog seçme rehberimizde ayrıca ele aldık.

İlk seansla ilgili yaygın endişeler

“Ya ağlarsam?”

Ağlamak terapide çok sık yaşanan, doğal bir tepkidir. Terapistler buna alışkındır ve masada genellikle bir peçete kutusu bulunmasının bir sebebi vardır. Ağlamak zayıflık değil, duygularınızla temas ettiğinizin göstergesidir.

“Ya ne diyeceğimi bilemezsem?”

Bu da çok yaygındır. Terapist, sorularıyla konuşmayı yönlendirecektir. “Nereden başlayacağımı bilmiyorum” demek de bir başlangıçtır.

“Psikolog beni yargılar mı?”

Psikologların temel ilkelerinden biri yargısız ve kabul edici bir tutumdur. Utandığınız, kimseye anlatamadığınız konular tam da terapide konuşulabilecek konulardır. Bir terapistin size kendinizi küçük düşürülmüş hissettirmesi kabul edilemez ve bunu dile getirmeye hakkınız vardır.

“Sorunum yeterince ciddi mi?”

Terapiye gelmek için bir “ciddiyet eşiği” yoktur. Bir şey sizi zorluyorsa, hayatınızın kalitesini düşürüyorsa ya da üzerine düşünmek istiyorsanız bu yeterli bir sebeptir. Sorunlar büyümeden destek almak çoğu zaman süreci kolaylaştırır.

“Ya terapist bana uymazsa?”

Bu mümkündür ve bir başarısızlık değildir. Araştırmalar, terapötik ilişkinin, yani danışan ile terapist arasındaki iş birliğinin, terapinin başarısında en önemli etkenlerden biri olduğunu gösteriyor. APA da bu ilişkinin önemine dikkat çeker. Birkaç seanstan sonra kendinizi anlaşılmış ve güvende hissetmiyorsanız bunu terapistinizle konuşabilir ya da başka bir terapistle çalışmayı deneyebilirsiniz.

Terapist size uygun mu? Dikkat etmeniz gereken işaretler

İlk birkaç seanstan sonra kendinize şu soruları sorabilirsiniz:

  • Kendimi dinlenmiş ve anlaşılmış hissediyor muyum?
  • Terapist sınırlarıma saygı gösteriyor mu?
  • Sorularıma açık yanıtlar alıyor muyum?
  • Sürecin nereye gittiğine dair bir fikrim var mı?
  • Seanslardan sonra, zorlansam bile, bir şeyler öğrendiğimi ya da düşündüğümü hissediyor muyum?

Terapistin sizinle yalnızca profesyonel bir ilişki kurması, kişisel hayatını sizin seanslarınızın merkezine koymaması, size ait kararları sizin yerinize vermemesi de önemli işaretlerdir.

Terapi ne kadar sürer?

Bu sorunun tek bir cevabı yoktur. Süre; konunun türüne, ne kadar süredir devam ettiğine, kişinin hedeflerine ve hayat koşullarına göre değişir. APA’nın aktardığı bilgilere göre bazı kişiler birkaç seans içinde rahatlama hissederken, travma ya da birden fazla zorlukla gelen kişilerde süreç daha uzun sürebilir. Çözüm odaklı kısa süreli terapiler birkaç seansta tamamlanabilirken, daha derin konularda aylar süren çalışmalar gerekebilir.

Terapinin ne zaman biteceğine sizinle terapistiniz birlikte karar verirsiniz. Hedeflerinize ulaştığınızda seanslar seyrekleştirilebilir, gerekirse ileride “hatırlatma” seansları planlanabilir.

İlk seanstan sonraki seanslarda neler olur?

İlk seans daha çok tanışma ve değerlendirme üzerine kuruluyken sonraki seanslarda asıl çalışma başlar. Kullanılan yönteme göre seanslar farklı görünebilir. Bilişsel davranışçı terapide düşünce kayıtları, davranış deneyleri ve seans arası ödevler sık kullanılır. Travma odaklı çalışmalarda önce güvenlik ve dengelenme sağlanır, ardından zor anılarla kontrollü biçimde çalışılır. Çözüm odaklı yaklaşımlarda ise kişinin zaten işe yarayan kaynakları ve küçük değişim adımları merkezdedir. Hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın, terapist zaman zaman sürecin nasıl gittiğini sizinle birlikte değerlendirir ve gerekirse hedefleri güncelleriz.

Yüz yüze mi, online mı?

İki seçeneğin de avantajları vardır. Yüz yüze terapi, bazı kişiler için daha güçlü bir bağ ve evden ayrı, korunaklı bir alan sağlar. Online terapi ise ulaşım süresini ortadan kaldırır, farklı şehir ya da ülkelerde yaşayanlar için erişimi kolaylaştırır ve evden çıkmakta zorlanan kişiler için ilk adımı atmayı kolaylaştırabilir.

Online seans yapacaksanız gizliliği koruyabileceğiniz bir ortamda olmanız önemlidir. Ev arkadaşlarınızın ya da aile bireylerinin sizi duyabileceği bir yerde konuşmak, rahat paylaşım yapmanızı zorlaştırabilir. Arabada, kulaklıkla ya da sessiz bir odada görüşmek çözüm olabilir.

Çocuk, ergen ve çift terapisinde ilk seans farklı mı?

Bireysel terapide ilk seans sizinle ve sizin hikâyenizle ilgilidir. Ancak başka biriyle birlikte başlanan süreçlerde ilk görüşmenin akışı biraz değişir.

Çocuk ve ergenlerde ilk seans

Çocuk terapisinde ilk görüşme çoğu zaman yalnızca ebeveynlerle ya da ebeveynle birlikte başlar. Terapist; çocuğun gelişim öyküsünü, okul durumunu, aile içindeki ilişkileri, sorunun ne zaman ve hangi ortamlarda ortaya çıktığını sorar. Ardından çocukla tek başına tanışılır. Küçük çocuklarla bu tanışma çoğu zaman oyun, resim ya da hikâyeler üzerinden yapılır. Ergenlerde ise gizlilik konusu özellikle önemlidir: Genç, konuştuklarının her ayrıntısının ebeveynlerine aktarılmayacağını bilmelidir. Güvenlik riski olan durumlar bu kuralın istisnasıdır ve bu baştan açıkça konuşulur. Çocuğunuzu ilk seansa hazırlarken ona dürüst ve sade bir açıklama yapmak işe yarar: “Duygularla ilgili konularda çocuklara yardım eden biriyle tanışacağız” gibi. Ayrıntılar için çocuk ve ergen terapisi sayfamıza göz atabilirsiniz.

Çift terapisinde ilk seans

Çift terapisinde ilk görüşmede genellikle iki taraf birlikte dinlenir. Terapist ilişkinin geçmişini, şu anki sorunları, iletişim biçimini ve her iki tarafın beklentilerini anlamaya çalışır. Bazı terapistler sonrasında her iki partnerle ayrı ayrı birer görüşme de planlar. Çift terapistinin görevi taraf tutmak değil, ilişkinin kendisine bakmaktır. İlk seansta “haklı” çıkmayı beklemek yerine, birbirinizi daha iyi anlamaya odaklanmak süreci kolaylaştırır.

Terapiden en iyi şekilde yararlanmak için

  • Dürüst olun. Terapist, sizin paylaştığınız kadarıyla size yardımcı olabilir. Utanç verici bulduğunuz konular çoğu zaman en önemli konulardır.
  • Geri bildirim verin. Bir şey işinize yaramıyorsa ya da sizi rahatsız ediyorsa söyleyin. İyi bir terapist bunu dinler ve yaklaşımını gözden geçirir.
  • Seanslar arasında da çalışın. Önerilen egzersizleri, gözlemleri ya da notları uygulamak ilerlemeyi hızlandırır.
  • Düzenli devam edin. Özellikle başlangıçta düzenli seanslar, süreklilik ve güven duygusu sağlar.
  • Kendinize sabırlı olun. İyileşme düz bir çizgi değildir; iniş çıkışlar sürecin parçasıdır.

Lotos Mentis’te ilk adım: Ücretsiz 15 dakikalık ön görüşme

İlk seansa gelmeden önce aklınızdaki soruları sormak, çalışma şeklimizi tanımak ya da size uygun olup olmadığımızı anlamak isteyebilirsiniz. Bunun için Psk. Hüseyin Burak Çoşkun ile ücretsiz 15 dakikalık bir ön görüşme yapabilirsiniz. Ön görüşme bir terapi seansı değildir; tanışmak, sorularınızı yanıtlamak ve sonraki adımı birlikte planlamak içindir.

Online randevu sayfamızdan ön görüşme ya da bireysel terapi randevunuzu size uygun gün ve saate kendiniz oluşturabilirsiniz. Görüşmelerimizi Lefkoşa’daki ofisimizde yüz yüze ya da online olarak yapıyoruz.

Sık sorulan sorular

İlk terapi seansı ne kadar sürer?

Genellikle 45-60 dakika arasında sürer. Lotos Mentis’te bireysel seanslar 60 dakika, çocuk ve ergen seansları 75 dakika, çift terapisi seansları 90 dakikadır.

İlk seansta her şeyi anlatmak zorunda mıyım?

Hayır. Ne kadarını ve hangi hızda paylaşacağınıza siz karar verirsiniz. Hazır olmadığınız konuları sonraki seanslara bırakabilirsiniz.

İlk seanstan sonra kendimi daha kötü hissedersem ne olur?

Zor konuları konuşmak geçici olarak duygusal bir yorgunluk yaratabilir. Bu genellikle normaldir. Ancak bu his uzun sürüyor ya da sizi zorluyorsa bir sonraki seansta terapistinizle paylaşın.

Konuştuklarım başkalarıyla paylaşılır mı?

Hayır, psikologlar meslek etiği gereği gizlilik ilkesine bağlıdır. Ciddi zarar riski, istismar şüphesi ve yasal zorunluluklar gibi sınırlı istisnalar vardır ve bunlar ilk seansta size açıkça anlatılır.

Terapiye ne sıklıkla gitmeliyim?

Başlangıçta genellikle haftada bir seans önerilir. Süreç ilerledikçe ve hedeflere yaklaştıkça seanslar iki haftada bire ya da daha seyrek hale getirilebilir.

Online terapi yüz yüze terapi kadar etkili mi?

Pek çok konu için online terapi, uygun koşullar sağlandığında iyi bir seçenektir. Hangi formatın size uygun olduğunu ön görüşmede ya da ilk seansta birlikte değerlendirebiliriz.

Psikologla psikiyatrist arasındaki fark nedir?

Psikiyatrist tıp eğitimi almış bir hekimdir ve ilaç yazabilir. Psikolog ise psikoloji eğitimi almıştır ve değerlendirme ile psikoterapi yapar, ilaç yazmaz. Bu konuyu önümüzdeki haftalarda ayrı bir yazıda ayrıntılı olarak ele alacağız.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tanı ya da tedavi yerine geçmez.